Sokołów Podlaski - z tamtych lat



 

Spogląda na mnie tajemnicza postać... Widok z okna dawnego biurowca Cukrowni na mural wg projektu pana Mateusza Rokickiego. 

 



Rok 2018

W Parku Przemysłowym mural o Cukrowni 

w "Elżbietowie"

 

Przeczytałem niusy i fragmenty wypowiedzi pana Burmistrza Sokołowa Podlaskiego Bogusława Karakuli na temat muralu na łamach Tygodnika Siedleckiego.

 


Błędne informacje dowodzą nieznajomości historii "Elżbietowa" przez miasto.

 

... Z oficjalnej strony Sokołowa Podlaskiego: [Mural} "Przedstawia pierwszego właściciela Cukrowni Ludwika Hirszmana, wielkie głowy cukru, w tle Cukrownię, budynek, ludzie i nazwę, którą sokołowianie określali przed laty Cukrownie czyli „Nasza Fabryka”."

 

Ze strony Sokołowskiego Ośrodka Kultury: "Pierwsza jego część, która właśnie została ukończona, poświęcona jest początkom Cukrowni (zwanej przez mieszkańców „naszą fabryką”) i postaci Ludwika Hirschmanna." 

 


W roku 1843 dobra sokołowskie nabyli Hirschmanowie 

 

... - rodzina fabrykantów z Warszawy pochodzenia niemieckiego, wyznania ewangelickiego. Elżbieta Hirschmann (Elisabeth Christine Henriette Hirschmann) powołała w 1845 r. spółkę do założenia Fabryki Cukru z Buraków i Rafinerii. Cukrownia została uruchomiona w roku 1846. 
Elżbieta Hirschmann zmarła 1 stycznia 1849 r. Od jej imienia nazwano cukrownię i osadę fabryczną powstałą na gruntach Przeździatki "Elżbietowem".

 


Ludwig Hirschmann czy Ludwik Hirschman?

Dwa "nn" czy jedno "n"?

 

- Ludwig Hirschmann nie był pierwszym właścicielem Cukrowni. 

- Ludwik Hirschman też nie był pierwszym właścicielem Cukrowni. 

- Na muralu nie jest namalowana postać Ludwiga Hirschmanna - dowody poniżej.

 

 


Cukrownia "Elżbietów" baronów Lesserów od 1873 roku

 

Baron Stanisławie Lesser uważany był za jednego z założycieli Cukrowni. Jego syn Bronisław był inżynierem i dyrektorem cukrowni Elżbietów. Pozostawili po sobie takie cechy jak dbałość o rozwój parku maszynowego, nowoczesność Cukrowni "Elżbietów" i widoczne do dzisiaj zabudowania z 1904 r. - po wielkim pożarze w 1903 r.


Zacznę od początku. 

Moje opowiadanie o Przeździatce, "Elżbietowie" i dalszych losach Cukrowni jest zapisane w galerii "Sokołów Podlaski z tamtych lat".

 


Magazyn cukru 

 

... był wybudowany z czerwonej cegły prawdopodobnie w latach 1953-1955. Po kilku latach elewacja zachodnia mieniła się barwą, latem zieloną, jesienią czerwoną, zimą czerwono-brunatną - porośnięta była winobluszczem (dzikim winem).

Silnie rosnąca roślinność zdobiąca elewację po pewnym czasie zaczęła jej zagrażać, podwyższona wilgotność, ciężar... Zdjęto winobluszcz i magazyn pokryto tynkiem.

 

Wygląd elewacji magazynu cukru w 1976 roku. Na zdjęciu jestem w towarzystwie siostry Eli. Zdjęcie wykonała moja Żona.

 

Wnętrze za każdym razem robiło na mnie wielkie wrażenie - widok nie do opowiedzenia, dlatego utrwaliłem na fotografii. Zdjęcie z lat siedemdziesięciu XX w.

Aż chce się policzyć ile worków jest ułożonych w pionie - jak wytrzymały jest worek papierowy? Pierwszy worek przy podstawie wytrzymuje nacisk ponad 3250 kg - licząc, że w jednym worku jest 50 kg cukru.

 


Rok 2018. Szarość elewacji ponownie mieni się barwą, 

 

... tym razem kolorami historii - nieznanej - na "największym historycznym muralu w Polsce". Zachęcony tym "naj..." w dniu 19 lipca 2018 roku zwróciłem obiektyw aparatu na mural.

Na elewacji zachodniej bez trudu rozpoznałem postać Zbigniewa Malewicza - członka zarządu spółki „Cukrownia i Rafineria Sokołów Spółka Akcyjna” (1931), która wydzierżawiła firmie „Spółka Akcyjna Plantatorów Cukrowni Sokołów” (do 1939). Zarząd „Spółki Akcyjnej Plantatorów Cukrowni Sokołów” stanowili: prezes – Zbigniew Malewicz, członkowie: W. Bereszko, J. Jemielewski i J. Malewicz. Administratorem fabryki był Z. Malewicz, zaś dyrektorem był W. Wyszyński.

 

 


Druga postać od strony północnej (od frontu) 

 

... wydała mi się znana, ale...?

Podczas fotografowania bacznie mnie obserwowała, nawet flaga powiewem wiatru wskazywała na tajemniczą postać.

 

... Mężczyznę z mocno eksponowanymi bokobrodami.

Byłem pod wrażeniem jego spojrzenia.

 

 Nie dawało mnie to spokoju.

 


Dokonałem analizy pewnego zdjęcia

 

 ... i odnalazłem informację w wyrazie jego twarzy na poniższym zdjęciu,

... z 1876 roku (powiększenie tego zdjęcia z opisem osób tutaj) po raz pierwszy zostało upowszechnione przeze mnie w Internecie w galerii "Sokołów Podlaski z tamtych lat" z wszelkimi zastrzeżeniami i wskazałem jego właściciela.

 

Wg mnie bez mojej wiedzy dokonano kopii zdjęcia. Wg tego zdjęcia powstała postaci na muralu. 

Można zauważyć, że dokonano obrotu zdjęcia z odbiciem w poziomie - zamieniając strony  - na zdjęciu widoczne prawe ucho na muralu jest lewym uchem postaci (odbicie lustrzane).

 

Postać z muralu to Ludwik Antoni Stanisław Hirschman 

 

- (nazwisko spolszczone), (1853-1904) - jest pochowany na cmentarzu w Sokołowie Podlaskim o czym pisałem na poprzedniej stronie tej galerii.

 

Ojcem Ludwika Antoniego Stanisława Hirschmana był August Fryderyk Hirschman (1820-1861) współwłaściciel Cukrowni Elżbietów i właściciel majątku Przeździatka, a dziadkiem Ludwig Hirschmann (1782-1857) mąż Elżbiety Hirschmann (1791-1849) właścicielki Sokołowa i dóbr Przeździatki. 

 


Zabudowania Cukrowni "Elżbietów" za baronów Lesserów

 Na mural za głowami cukru i postacią - już rozpoznaną, widoczne zabudowania Cukrowni, pamiętające 1904 rok.  Zostały odwzorowane z tego zdjęcia.

 

Zdjęcie z początku lat 30-tych (1931). Autor nieznany. Wygląd Cukrowni po 6-letnim przestoju i ponownym uruchomieniu w 1930 roku. Utwór jest eksponowany w mojej  galerii. 

 

 

I tym razem skopiowano utwór bez mojej wiedzy z mojej galerii "Sokołów Podlaski z tamtych lat"

Był eksponowany w różnych wersjach. Pierwotnie jak oryginał bez chmur z zaciekami, nawet widocznymi po jego rozjaśnieniu. Po pewnym czasie postanowiłem zredukować zacieki i wzbogacić niebo chmurami. W trzeciej wersji bardziej eksponowałem chmury i całości nadałem pewną spójność.

 

Zależało mi na przedstawieniu klimatu jaki mógł towarzyszyć Cukrowni w latach 30-tych.

 

Widzimy na muralu odwzorowany wygląd Cukrowni z mojego utworu

Dodane przeze mnie chmury odwzorowano na muralu - jest to widoczne przy kominie. 

 


(?)

 

Autor dzieła odpowiedział: "Nasz projekt to malarska interpretacja materiałów otrzymanych od miasta." 

 

Dyrektor Sokołowskiego Ośrodka Kultury odpowiedział: "władze miasta są właściwym adresatem prośby o wyjaśnienia"

 

Burmistrz Sokołowa Podlaskiego nie wyraził zgody na rozmowę ze mną w tej sprawie: "nie widzę potrzeby aby sprawa muralu była tematem naszej rozmowy."

 

 


deja vu

mam odczucie, że przeżywana sytuacja wydarzyła się już kiedyś, że to niemożliwe już teraz.

 

Utwór zależny

W odpowiedzi pan Burmistrz napisał nieprawdę: "Zdjęcie o którym Pan pisze, widnieje w naszych zasobach od dawna i nie zostało pobrane z Pana strony internetowej."  Więcej o wymazywaniu mojego nazwiska przez miasto >>>

 


Wiele osób podchodziło do mnie z pytaniami: 

 

Panie Michale kogo przedstawiają namalowane postacie? Czy grupa ludzi na samochodzie to "Bohaterowie Chodakowa". Kim był Fr. Malinowski? - to kolaborant - ktoś z boku podpowiada. Kto jest namalowany od frontu? Kim był Ludwik Hirschmann? Kim był Lesser? Dlaczego nie ma nazwy "Elżbietów", była używana do wojny i nawet po wyzwoleniu? Dlaczego nie są pokazane kopce buraków, hałdy węgla? Gdzie jest kotłownia, turbina - serce cukrowni? Dlaczego warniki wyglądają jak rafineria, były we wnętrzu? Dlaczego nie ma pieca do wypalania kamienia?... - I wiele innych.

 

Chcąc odpowiedzieć na niektóre pytania postanowiłem w skrócie przedstawić historię "Elżbietowa" i wskazać - porównując niektóre fragmenty malowidła ze zdjęciami na podstawie których powstał mural. O tym na następnej stronie.


Copyright © design and photos by Michał Kurc

 

Wszystkie materiały publikowane na stronie są chronione prawem autorskim.
Ich rozpowszechnianie wymaga pisemnej zgody autora.